Наша песьня хараша. А я, у сувязі з гэтым, пачынаю
задумвацца Нутраны Голас: "Дарма ты гэта, хлопча...".
З аднога боку, сэрца пачынае біцца часьцей, калі ўяўляю Mahiloŭ i Łahojsk.
Зь іншага, мне пачынае здавацца, што безальтэрнатыўны ўвод лацінкі на дзяржузроўні з тымі ж пашпартамі выкліча такі вэрхал, скандал, візг і піск, што мы і ня сьнілі. (А ў нацпраекта, між тым, праблем і без таго дастаткова. Скажам, адныя кірылічныя правапісы чаго вартыя.)
На маю думку, беларуская лацінка (калі быць дакладным, ніводны зь яе больш меньш вядомых варыянтаў) з прадстаўнікамі іншых нацый нас не яднае. Прынамсі, я не магу сабе ўявіць, хто з маіх шматнацыянальных знаёмых змог бы правільна прачытаць мае імя і прозьвішча, пісаныя лацінкай. Ані літоўцы з латышамі, ані палякі, ані чэхаславакі - гэта магу сказаць дакладна. Бо дыякрытыкі яны выкарыстоўваюць па-іншаму.
З гэтага вынікае, што лацінка ў пашпарце замест трансліта, насамрэч, не зьбліжае і не спрашчае, а
ўскладняе і аддзяляе беларусаў ад адзінай эўрапейскай прасторы.Калі нехта хоча абараняць адваротны тэзіс, калі ласка, прыклады ў студыю.
Калі не, дык, даводзіцца выснаваць, што, практычна,
функцыянальнасьць лацінкі ніжэйшая за функцыянальнасьць трансьліта. Бо,
як эта не абідна, існуючыя спосабы канвэрсіі кірылічных імёнаў у лацінскі альфабэт усёсьветна больш знаёмыя і зразумелыя, чым вынайдзеныя "вузкім колам абмежаваных людзей" прынцыпы бел. лацінкі. У параўнаньні з лацінкай,
трансьліт павялічвае магчымасьць таго, што беларускае імя правільна прачытаюць. Нават, калі ў яго няма адзінай кадыфікацыі і ён выкарыстоўвае розныя спосабы, у залежнасьці ад настрою чыноўніка.
Канешне, для нармальнага француза, бездыякрытычная Volha, адзін хрэн
[в о л Я] і сраць он хацеў на вашага Моцарта.
Да гэтага можна дадаць, што спэцыфічныя беларускія імёны, незнаёмым зь імі людзям складана правільна прачытаць, ужо проста таму, што яны незнаёмыя. І ў гэтым сэньсе, думаць, як каму будзе прасьцей чытаць - вельмі няўдзячны занятак.
У заключэньне, можна высунуць і такі аргумент, што чэхі ці літоўцы маюць гэтую праблему і неяк зь ёй жывуць, не зьбіраючыся адмаўляцца ад сваіх шматлікіх дыякрытыкаў.
Тым ня меньш, трэба адзначыць, што і першыя, і другія ня маюць
іншай графікі акром лацінскай. Іх лацінка ёсьць сродкам запісаць сваю мову найперш
для саміх сябе. А іх дыякрытыкі - арганічная і функцыянальная прыналежнасьць гэтага сродку, безь якой ім не абысьціся.
Ці так гэта зь беларусамі? Відавочна, што не. Пэўна, лацінку мы выкарыстоўваем часьцей для рэпрэзэнтацыі вонкі, а паміж сабою карыстаемся кірыліцай.
Адсюль тут сур'ёзнае пытаньне : навошта ўскладняць сабе жыцьцё гэтай лацінкай? Ні адному народу ня прыйдзе да галавы проста так дубляваць сваю графіку. Усе, што зьвязанае з самабытнасьцю і каштоўнасьцю мовы для нас саміх, мы можам аднесьці да нацыянальнага правапісу. Ён у нас кірылічны. Астатняе - чыстая прагматыка і жаданьне лепей паразумецца. Калі ж ацаніць рэальную функцыянальнасьць лацінкі ў міжнароднай сфэры, і дома, нарцысізм "лацінутых" становіцца відавочны.
Каб падсумаваць: афіцыйны ўвод лацінкі ў пашпарты мае сэнс тады, калі яна выкарыстоўваецца як правапіс і "для сябе", і "для людзей", у нашым выпадку г.зн. пры татальным пераходзе грамадзтва на лацінку.
Гэта варыянт, у прынцыпе, харошы, - бо для эўрапейскай нацыі эканамічней мець лацінку з дыякрытыкамі, чымсьці кірыліцу, - але ён абсалютна фантастычны.
Усе іншыя варыянт мне падаюцца спробай прыдзелаць сабаку пятую нагу - калі ён і на чатырох спраўна бегае.
І я ўжо як наяву бачу натоўпы АлАксеяў, якія хорам крычаць: што за хрэнь вы мне тут упісалі ў мой пашпарт. І нешта не відаць у іх вачох асаблівай любові да беларускай мовы і да тых, хто яе ўзяўся адрадзіць.
Усё, Іван, цяпер можаце біць.